Eerlijkheid lijkt vanzelfsprekend, tot je ziet hoe vaak we haar inruilen voor gemak, bescherming of schijnzekerheid. In deze beschouwing laat NLP-coach Leon Harms zien hoe die verschuiving onze communicatie beïnvloedt en wat dat doet met relaties, leiderschap en samenleving. Vanuit zijn ervaring als manager en coach, verkent hij hoe betrouwbaarheid onder druk staat én waar de kiem van verandering ligt. Een prikkelende spiegel en uitnodiging voor NLP’ers: wat vraagt het van jou om echt in rapport te blijven met de waarheid?

“Door ons gedrag lopen schermtijden op. Het gevolg is dat we steeds minder deelnemen aan het leven en communiceren met de mensen om ons heen”

“Onze manier van leven zorgt ervoor dat eerlijkheid steeds vaker plaatsmaakt voor leugens en dat betrouwbaarheid het podium moet verlaten voor schijnzekerheid”

“Door voortdurend te dansen tussen herkaderen, verdiepen, luisteren en het in balans houden van rapport, blijven we flexibel in het leven om vanuit daar goed en effectief te communiceren met de mensen om ons heen”

Ik droom van een wereld waarin we weer betrouwbaar zijn. Een wereld waarin eerlijkheid vanzelfsprekend is. Eerlijkheid en betrouwbaarheid zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Maar hoe vaak zien we dit nog echt? Is het nog realistisch of eerder een utopie?

Eerlijkheid en betrouwbaarheid staan aan de basis van mijn werk als supermarktmanager bij Lidl Nederland, als coach en als mens. Betrouwbaarheid staat bijna bovenaan mijn lijst van kernwaarden, wat maakt dat eerlijkheid hiervoor van cruciaal belang is. Eerlijkheid en betrouwbaarheid staan aan de basis van gezonde samenwerkingen en relaties. Wanneer deze er niet zijn, krijg je schijnzekerheid. Eerlijkheid creëert dus vertrouwen en wanneer dit ontbreekt, kun je ook geen duurzame relatie of samenwerkingsverband opbouwen. Betrouwbaar zijn als mens vraagt dus om iets concreets: eerlijk zijn over wat je voelt, wat je hoort, wat je ziet en wat je ervaart. Pas dan staat het fundament van betrouwbaarheid als een huis.

De realiteit laat iets anders zien. De wereld waarin we leven wordt steeds individualistischer. Alles draait om ‘ik’. Ik moet gelukkig zijn. Ik moet mijn behoeften kunnen bevredigen zonder uit mijn comfortzone te stappen. Zonder confrontatie. Deze zaken zijn per definitie niet destructief. Ze worden problematisch als we niet in staat zijn om eerlijk te durven kijken. Onze mobiele telefoon heeft hier een groot aandeel in. Tegenwoordig kunnen mensen van over de hele wereld over elk onderwerp iets roepen. Ons referentiekader gaat hierdoor verder dan onze directe omgeving. Door ons gedrag lopen schermtijden op. Het gevolg is dat we steeds minder deelnemen aan het leven en communiceren met de mensen om ons heen.

Wegkijken voor waarheid

Ik zie het veel terug in mijn werk. Mensen kijken vaker weg voor de waarheid. Ze worden emotioneel als je hen confronteert met zaken die aandacht nodig hebben. Vooral als het gaat over onderwerpen die volledig binnen hun eigen invloedsfeer liggen. Als supermarktmanager werken we met veel mensen en komen er veel klanten over de vloer. Dit maakt elke dag anders. Zo kunnen collega’s zich bijvoorbeeld ziekmelden waardoor je met minder mensen hetzelfde werk moet doen of ontstaat er onvoorziene klantendruk. Op dit soort momenten vraagt dat van ons om keuzes te maken en dat blijkt in de praktijk niet altijd eenvoudig.
Het gevolg is zichtbaar. Emoties lopen dan al eens op, relaties brokkelen af en de afleiding wordt gezocht achter een schermpje. Hierdoor zijn mensen steeds minder goed in staat om relaties op te bouwen en te onderhouden. Relaties die zijn gebaseerd op eerlijkheid en betrouwbaarheid. Op deze manier ontstaat een samenleving die steeds verder individualiseert, wegkijkend van de waarheid.

Betrouwbaarheid komt steeds verder af te staan van onze maatschappij, van ons als mens. Wat komt dit vandaan? Als ik bewust kijk naar de wereld om me heen, zie ik dat betrouwbaarheid wordt aangevallen door leugens. Uit onderzoek blijkt dat mensen gemiddeld een tot twee keer per dag liegen. Dit zijn vaak kleine (sociale) leugens om conflicten te vermijden, waardoor mensen geen verantwoordelijkheid hoeven te nemen, een beter beeld schetsen van de werkelijkheid of een ander verborgen voordeel behalen. Het gevolg hiervan is dat betrouwbaarheid verdwijnt en dat we daarmee nooit zeker weten of het klopt wat we zien, horen en voelen.

Eigen bril

Door NLP weten we dat wij als mensen alle informatie die we waarnemen, vervormen met de bril die we dragen. Dat betekent dat iedereen zijn of haar eigen betekenis geeft aan situaties, woorden en emoties. Onder deze vervorming zitten een paar duidelijke oorzaken die van invloed zijn op hoe wij communiceren en waardoor wij steeds vaker wegkijken van de waarheid of de waarheid aanpassen. Veel mensen kiezen ervoor om eerlijkheid te vervangen ten behoeve van:

1. Zelfbescherming, uit angst voor afwijzing of consequenties.
2. Sociale acceptatie, omdat mensen conflicten willen vermijden en graag bij de groep willen horen en geaccepteerd willen worden.
3. Ego, om goed over te komen en fouten niet te hoeven toegeven.
4. Belang en winst, omwille van geld, status en macht.
5. Gebrek aan zelfbewustzijn, omdat mensen geen helder beeld hebben van wie ze zijn en wat ze willen in het leven.

Dit alles bij elkaar kost ons onze menselijkheid. Wanneer wij bovenstaande componenten onderdeel laten worden van onszelf, nemen we steeds meer afstand van wie wij in de kern zijn: echte mensen die bijdragen aan een mooie wereld. Deze manier van leven zorgt ervoor dat eerlijkheid steeds vaker plaatsmaakt voor leugens en dat betrouwbaarheid het podium moet verlaten voor schijnzekerheid. Het brengt ons naar een individualistische samenleving waar ‘ik’ wordt verkozen boven ‘wij’.

Nieuw licht

Toch zie ik dat er een verandering plaatsvindt. Er is een groeiend aantal mensen dat kiest voor echte menselijke verbinding. Een groep mensen die het belangrijk vindt om bij te dragen aan een mooiere wereld. Die ervoor kiest om weer echt mens te zijn en de ogen te openen voor de waarheid, hoe moeilijk dat soms ook is. Mensen die ervoor kiezen om eerlijk te zijn en daarmee te mikken op de grootsheid van individuen om hen heen en van zichzelf.
Ik zie het als een nieuw licht dat aan het ontwaken is. Dat lichte vlammetje is door NLP ook bij mij gaan branden. Juist NLP kan ons mogelijkheden bieden om op een andere manier met elkaar te communiceren. Op een wijze waarop we met respect en zonder oordeel de waarheid aan kunnen kijken.

NLP als verbindend element

NLP maakt ons als mens niet automatisch eerlijk. Het creëert veiligheid, een voorwaarde voor eerlijkheid. Eerlijkheid creëert betrouwbaarheid. Het opbouwen van rapport verlaagt de drempel van weerstand. Hierdoor voelen mensen zich gezien en begrepen, waardoor er minder behoefte is om te verdedigen en aan te vallen. Het biedt ruimte voor verdieping. Het opbouwen van rapport schept vertrouwen. Vertrouwen door houding, tempo en taal. Het vermogen om te luisteren zonder oordeel. Het opbouwen van rapport geeft informatie. Het biedt ons de mogelijkheid om in de diepere lagen te kijken naar de daadwerkelijke oorsprong van trauma, motivatie en behoeften.

Rapport als redder

Dit zijn de voordelen die ik als coach, leider en mens ervaar. Door constant de balans te zoeken en in rapport te blijven met de mensen in mijn omgeving en de mensen met wie ik spreek. Het biedt mij kansen om diepgaande relaties met mensen op te bouwen in plaats van oppervlakkige. Het zorgt ervoor dat ik als leider beter in staat ben om de mensen aan wie ik leiding geef te begrijpen en daarmee een veilige werkomgeving te creëren. Het geeft mij als coach de mogelijkheid om te onderzoeken waar vastgeroeste gedachtepatronen en gedragingen vandaan komen, om van daaruit gedragsverandering te bewerkstelligen.

Kortom, rapport is niet zomaar een begrip. Het is een levenshouding die vele toepassingen kent en die veel voor je kan betekenen.

            NLP gaat echter niet alleen over rapport en verbinding, maar ook over bewustwording. Veel conflicten ontstaan uit aannames en emoties en persoonlijke filters. NLP leert ons om vanuit de positie van een ander te kijken om vanuit daar situaties vanuit verschillende invalshoeken te kunnen bekijken. Hierdoor ontstaat meer ruimte voor begrip en objectiviteit. In plaats van oordelen en veroordelen leert NLP ons om verdiepende vragen tellen, werkelijk te luisteren wat iemand zegt zodat we vanuit daar helderder kunnen communiceren en misverstanden kunnen voorkomen. Herkaderen kan ons hierin goede handvatten bieden. Door (negatieve) situaties in een andere context te plaatsen kunnen we een andere kijk ontwikkelen waardoor ons dit perspectief kan bieden. NLP leert ons om verantwoordelijkheid te nemen voor onze manier van communiceren met de wereld om ons heen. Door voortdurend te dansen tussen herkaderen, verdiepen, luisteren en het in balans houden van rapport, blijven we flexibel in het leven om vanuit daar goed en effectief te communiceren met de mensen om ons heen. 

Menselijkheid omarmen

Terug naar de openingsvraag: een wereld waarin we betrouwbaar zijn en eerlijkheid vanzelfsprekend is. Is dit nog realistisch of blijkt het een utopie? Ik geloof dat het nog mogelijk is. Alleen vergt dit nog wel wat werk. Als collectief moeten we nog meer ontwaken en onze menselijkheid omarmen. Bijvoorbeeld door onder andere onze telefoon wat vaker weg te leggen zodat we met aandacht naar elkaar kunnen luisteren en echte gesprekken voeren. Als mensheid moeten we opstaan tegen het individualisme en ‘wij’ boven ‘ik’ verkiezen. Bijvoorbeeld door moeite te doen voor een ander. Voor de één is dat met aandacht een kopje koffie drinken met een dierbare. En voor de ander betekent dat oprecht luisteren naar de uitdagingen waar iemand mee te maken heeft. 
Om dit te realiseren moeten we daarom focussen op onze eigen cirkel van invloed. Hoe kan ik bijdragen aan een mooie wereld? Wat is ervoor nodig om betere relaties op te bouwen? Wat heb ik daarvoor nodig? Hoe ga ik dit de wereld in brengen? Mooie vragen die tijd, aandacht en investering vragen.

Het leven is een dans. Een dans waarin we altijd moeten zoeken naar de juiste balans. Een balans die je moet zoeken op jouw eigen dansvloer. Voor de ene persoon betekent dat die ene relatie vastpakken en voor de ander betekent dat om soms een (toxische) relatie los te laten, zodat er ruimte ontstaat voor een nieuwe. Voor de een betekent dat meer gezonde voeding eten en bewerkte voeding laten staan, voor de ander betekent dat wat meer ruimte voor iets lekkers om het dogma te vermijden.

Het leven verdient eerlijkheid en betrouwbaarheid, zodat jij verantwoordelijkheid kunt nemen voor alles wat zich in jouw leven afspeelt.

Leon Harms | Coach Mental Well-Being